03.04.2014 13:59

Դավիթ Հարությունյան. Հակասահմանադրական նորմը շարունակում է գործել

Դավիթ Հարությունյան. Հակասահմանադրական նորմը շարունակում է գործել

iLur.am-ի զրուցակիցն է ԱԺ պետաիրավական հարցերի մշտական հանձնաժողովի նախագահ Դավիթ Հարությունյանը

- Պարոն Հարությունյան, Ձեզ համար սպասելի՞ էր ՍԴ այս որոշումը, երբ հակասահմանադրական ճանաչվեց «Կուտակային կենսաթոշակների մասին» ՀՀ օրենքի վիճարկվող դրույթը:

- Սպասելի-անսպասելի եզրույթներն իրավաբանների համար կիրառելի չեն, հատկապես, երբ խոսքը վերաբերում է Սահմանադրական դատարանի որոշմանը:

- Օրենքի հակասահմանադրական ճանաչելն ինչպե՞ս կմեկնաբանեք: Փաստորեն, խորհրդարանն ընդունել, եւ իշխանություններն էլ պարտադրում էին մի օրենք, որը հակասահմանադրական էր:

- Անգամ ավանդաբար ժողովրդավարական երկրի ընդունած օրենքը դատարանը կարող է հակասահմանադրական ճանաչել: Բազմաթիվ օրենքների հետ կապված՝ ԱԺ-ում երբեմն ունենում ենք թեժ բանավեճեր՝ սահմանադրակա՞ն է այս կամ այն օրենքը, թե՞ ոչ: Ի վերջո, որոշում ենք ընդունում: Իսկ դատարանը հենց այն մարմինն է, որը համապատասխանաբար օժտված է նման լիազորություններով: Հարցնում եք՝ արդյո՞ք պետական մարմինը չէր գիտակցում, որ այս օրենքը հակասահմանադրական է: Այո, լինում են դեպքեր, երբ չեն գիտակցում, որ օրինական չէ, կամ այլ մեկնաբանություն է ունեցել: Դատարանը նրա համար է, որ կարողանա նման հարցերում հակակշռել:

- Ստացվում է՝ ընդդիմությունը ճի՞շտ էր, երբ նման մեծ աղմուկ բարձրացրեց օրենքի շուրջ:

- Ընդդիմությունը մասամբ ճիշտ էր, քանի որ որոշակի նորմեր ճանաչվեցին հակասահմանադրական, բայց մասամբ սխալ էր, որովհետեւ վիճարկվող որոշ նորմեր ճանաչվեցին Սահմանադրությանը համապատասխան:

- Օրենքի մի շարք դրույթներ ճանաչվեցին հակասահմանադրական, բայց օրենքը շարունակելու է գործել: Դուք էլ ասել եք, որ պարտադիր գանձումները պետք է արվեն: Եթե օրենքը հակասահմանադրական է, ինչո՞ւ պիտի այն կիրառվի, ինչպե՞ս կմեկնաբանեք դա:

- ՀՀ Սահմանադրությունը նախատեսում է դեպքեր, երբ ՍԴ-ն մի որոշմամբ կարող է սահմանել Սահմանադրությանը չհամապատասխանող նորմի՝ իրավական ուժը կորցնելու ավելի ուշ ժամկետ: Այն, ինչ տեղի է ունեցել այս պարագայում, ՍԴ-ն սահմանել է, որ թեեւ այս-այս նորմերը չեն համապատասխանում Սահմանադրությանը, սակայն դրանք իրենց ուժը կկորցնեն սեպտեմբերի 30-ին:

- Սա որքանո՞վ է տրամաբանական:

- Սա օրենքի պահանջ է եւ տրամաբանական է: Որոշ դեպքերում, երբ օրենքի նորմն ուժը կորցրած ճանաչվի, կարող է առաջանալ իրավական վակուում: Որոշ դեպքերում այդ վակուումը վտանգավոր է, որոշ դեպքերում՝ ոչ: Եւ ՍԴ-ն համարում է, որ վակուումն ավելի վտանգավոր է, ու տալիս է ժամանակ, որպեսզի օրենքում փոփոխություններ կատարվեն, իսկ այդ ընթացքում նորմը, որը հակասահմանադրական էր, շարունակում է գործել:

- Կա ՀՀ ՍԴ 2011թ. մայիսի 11-ի ՍԴՈ-701 որոշումը, որը կանոնակարգում է այս հարցը եւ ցույց է տալիս, թե տվյալ դեպքերում ինչպես պիտի կիրառել հակասահմանադրական ճանաչված նորմը. «Հակասահմանադրական ճանաչված եւ տարաժամկետված իրավական նորմերի հետագա կիրառմանը չպետք է մեխանիկական մոտեցում ցուցաբերվի»: Ասել է թե՝ օրենքը չպիտի կիրառել այնպես, ինչպես մինչեւ ՍԴ որոշումն էր, այլ՝ ողջամիտ մոտեցում է պետք ցուցաբերել:

- Ես կարծում եմ, խոսքը վերաբերում է իրավակիրառ պրակտիկային, երբ, օրինակ՝ նորմը իրավակիրառ պրակտիկայում իր բովանդակությամբ է հակասահմանադրական: Լինում են դեպքեր, երբ, այո, նորմը վերացականորեն կարող է լինել սահմանադրական, բայց լայնածավալ գործածության մեջ եղել է հակասահմանադրական: Ու քանի որ խոսքը վերաբերում է նորմի մեկնաբանությանը, յուրաքանչյուրը պետք է կիրառի ավելի ճիշտ մեկնաբանությամբ:

- ՍԴ որոշումից հետո ընդդիմությունը պնդում է, որ այսքանից հետո կառավարությունը, կրելով քաղաքական պատասխանատվություն, պետք է հրաժարական տա: Սա ինչպե՞ս կմեկնաբանեք:

- ՍԴ-ի առաքելությունն է ընդհանրապես ստուգել օրենքների, նորմատիվ ակտերի սահմանադրականության հարցը: Եվ ես բացարձակապես չեմ կիսում այն կարծիքը, որ ամեն անգամ, երբ ՍԴ-ն որեւէ օրենք հակասահմանադրական ճանաչի, պետք է բոլոր պատգամավորները հրաժական տան, ու ձեւավորվի նորը, նույնը նաեւ վերաբերում է կառավարության որոշումներին: Եթե տրամաբանությունն այդպիսին լիներ, ապա այն պետք է ամրագրված լիներ Սահմանադրության մեջ: Այնպես որ, ընդդիմության հարցադրումը ոչ թե իրավական է, այլ քաղաքական: Իսկ քաղաքական հարցադրումները կարող են հնչել անկախ ՍԴ որոշումից:

- Ուղղակի, տվյալ դեպքում այս կառավարությունը տարիներ շարունակ աշխատել, ներդրել ու ստիպել է մի համակարգ, որը, պարզվեց՝ հակասահմանադրական է: Հիմա արդյո՞ք հակասահմանադրական նորմերն «ատամներով պահող» կառավարությունը չպիտի հրաժարական տա:

- Ես հակադարձեմ հարցով՝ արդյո՞ք առաջին անգամն է, առաջին դեպքն է, երբ ՍԴ-ն օրենքի նորմը ճանաչում է հակասահմանադրական: Իհարկե ոչ: Արդյո՞ք մենք ունիկալ ենք այն առումով, որ տիեզերքի պատմության մեջ միայն մեր երկրում է, որ ՍԴ-ն օրենքի նորմը ճանաչեց հակասահմանադրական: Իհարկե ոչ: Նայեք ցանկացած ժողովրդավարական երկրի սահմանադրական դատարանի որոշումները: Կարող ենք տեսնել, որ բազմաթիվ դեպքերում նրանք ոչ միայն օրենքները, այլեւ կառավարության որոշումները ճանաչել են հակասահմանադրական: Այդ որոշումներից հետո հետեւություններ են արվում, շտկվում է իրավական դաշտը:

- Ի՞նչ եք կարծում՝ ՍԴ այս որոշումն արդյոք ավելի չի՞ ոգեւորի ընդդիմությանը՝ ապրիլի 28-ին կառավարության հրաժարականի հարցը բարձրացնելու առումով:

- Հարցը տվեք ճիշտ հասցեատիրոջը:

- Արդյո՞ք ՍԴ այս որոշումը նշանակում է, որ իշխանությունները, ՀՀԿ-ն սկսել են կամաց-կամաց նահանջել:

- Ես չեմ դիտում ՍԴ-ն՝ որպես քաղաքական իշխանության մաս: Ուստի կապել ՍԴ որոշումը ՀՀԿ-ի հետ, ես կարծում եմ՝ ճիշտ չէ: Ինչ վերաբերում է նահանջին, ապա որեւէ նահանջի մասին խոսք լինել չի կարող: Իհարկե, չկա կառավարություն, որից ակնկալիքներն ավելի մեծ չլինեն, քան ստացվող արդյունքը: Նույնը նաեւ ՀՀԿ-ի դեպքում՝ ՀՀԿ-ն կառավարությունից ակնկալում է ավելի մեծ արդյունքներ, քան մենք այսօր ունենք: Բայց սա ամենեւին չի նշանակում, թե ամեն պահի պետք է դիտարկել կառավարության հրաժարականի հարցը:

- Ի վերջո, քննարկե՞լ եք, թե ինչ դիրքորոշում եք ունենալու ապրիլի 28-ին՝ կառավարությանն անվստահություն հայտնելու նախաձեռնության հարցում:

- Ես կարծում եմ՝ մինչեւ ապրիլի 28-ը բավական ժամանակ կա, որ մենք կողմնորոշվենք:

- Այսինքն՝ չի՞ բացառվում, որ սատարեք ընդդիմության նախաձեռնությանը:

- Տեսականորեն՝ երբեք ոչինչ չի բացառվում: Բայց դա, երբ խոսքը վերաբերում է տեսությանը: Իսկ գործնականում ես հարցնեմ՝ իսկ դուք ի՞նչ եք կարծում: Գոնե ես դեռ չեմ տեսել որեւէ մեկին, որ ենթադրի՝ ՀՀԿ-ն, այլոց առաջարկությամբ, անվստահություն կհայտնի իր իսկ ձեւավորած կառավարությանը: Ես չեմ բացառում, որ մի պահ ՀՀԿ-ն ինքը որոշի փոխել կառավարությանը: Բայց դա չի կարող լինել այլոց նախաձեռնությամբ:

- Սեփական նախաձեռնությամբ որքանո՞վ է հավանական, որ ՀՀԿ-ն կառավարություն փոխի:

- Սեփական նախաձեռնությամբ՝ երբ ՀՀԿ-ն նպատակահարմար համարի, կանի դա:

- Դեռ նպատակահարմար չե՞ք համարում այդ քայլին դիմելը:

-Երբ նպատակահարմար համարենք, կտեղեկացնենք:

Արման Գալոյան