22.11.2020 18:30

Լիզա Ճաղարյան. Մղձավանջից դեպի նոր մղձավանջ

Լիզա Ճաղարյան. Մղձավանջից դեպի նոր մղձավանջ

Անում ես նույն բաները, ինչ որ արել ես ողջ կյանքիդ ընթացքում։ Արթնանում ես, սուրճ ես խմում, ծխում ես, լուր ես կարդում, լուր ես տարածում Ֆեյսբուքում։

Տարբերությունը. չես ուզում արթնանալ, բայց արթնանում ես, չես ուզում աչքերդ բացել, բայց բացում ես, սուրճի դառնությունը չես զգում, ծխախոտի ծուխը անհագորեն «խժռում ես», լուր կարդալուց աչքերդ ցավից կիսափակ են, լուր տարածելիս ձեռքերդ դողում են, գրառում չես անում, կամ եթե ինչ–որ բան ես գրում, հետո կամ ջնջում ես, կամ ասում ես` ներող եղեք, մի պահ թուլացա։

Դե, թուլանալ չի կարելի, հենց թուլանում ես` բանակին թիկունքից հարվածում ես. մեր հերոս զինվորներն այնտեղ կենաց–մահու կռիվ են տալիս, դու այստեղ նվնվո՞ւմ ես,  դավաճա՛ն։

Չէ, չես նվնվում, մղկտում  ես։ Ոռնում ես։ Սնգռտում ես։ Վնգստում ես։ Մրմռում ես։ Դավաճան չես ոնց որ թե, բայց հերոս էլ չես։ Էնքա՛ն հերոս չես, որ ֆեյսբուքյան «փա՛ռք հերոսին, փա՛ռք հերոսներին» գրառումներից փշաքաղվում ես։ Քո աչքին` երեխաներ են, քո աչքին մանուկների կոտորած է, դու չես ուզում էդ երեխաները հերոսանան, ուզում ես` ապրեն, ուզում ես անհոգ, ուրախ ապրեն, քեզ չի մխիթարում, որ նրանք հերոսաբար մեռնում են, հպարտությունից սիրտդ չի ուռչում` ուզում է կանգնի, խաղաղություն ես ուզում, դու քեզ վաղուց ես խոստովանել, որ մարդու կյանքից թանկ բան չկա, բայց վախենում ես ձայն հանել` բա որ բանակի թիկունքը թուլացնե՞ս։

Ավելի լավ է պաշտոնական լուրեր կարդա ու տարածիր, դու այլեւս չես հավատում այդ լուրերին, բայց գուցե ուրիշները դեռ հավատո՞ւմ են, եւ իրենց հավատով թիկունքն ամրացնե՞ն, բանակն էլ հաղթի՞...  

Հավատացյալ չես, բայց թիվ կա երկնքի աստղերին, ու թիվ չկա քո «Աստված ջան, Աստված ջան»–երին։ Գիշերներն ամպամած երկնքում մի աստղ ես գտնում ու «Հայր մեր»–դ ուղղում ես էդ դողահար աստղին, ասում ես` փրկեա՛ զմեզ ի չարէ, զի Քո է... Եթե աստղ չկա` չես գտնում, անհուսությունից ծնկի ես գալիս ու աչքերդ փակած աղաչում–պաղատում, որ «Աստված ջանը» փրկի մեզ չարից, իսկ չարը մանուկների կոտորածն է, աչքիդ ուրիշ բան չի գալիս, աչքիդ առջեւով միայն լուսապատկերներ են անցնում` մեկը մյուսից սիրուն պատանիներ... Հայրեր... Մայրեր... Հայրեր... Մայրեր... Մայրեր... Մայրեր...

Սնահավատ ես դարձել. եթե երկինքն աստղաշատ է, ուրեմն առավոտը բարի է լինելու, եթե աստղ չկա` ուզում ես քնել ու էլ չարթնանալ։

Բայց քնել չի լինում։

Ու քանի որ արդեն ոչ միայն չհավատացյալ «Աստված ջան» կանչող ես, նաեւ սնահավատ ես, սկսում ես հիշել, որ Քրիստոնեության 2000–ամյակի տոնակատարության օրը ծանր մառախուղ էր կախված Երեւանի գլխին։ Ողջ օրը։ Եվ որ քոչարյանական տարիներին այդքան արյուն հոսեց, ա՛յ էդ մառախուղը հենց այդ գալիք չարի նախանշանն էր։ Իսկ որ Նիկոլի հեղափոխության հաղթանակից հետո անսպասելի սելավ թափվեց Հանրապետության հրապարակի հանրության գլխին, ու մի քանի րոպեի ընթացքում Հրապարակում մարդ չմնաց, դա էլ էր նախանշան, որ արհավիրք է սպասվում...  

Լեղապարկդ շատ է ցավում։ Ինչ–որ բան ես ծամում, որ ձենը կտրի ու տեղը վեր ընկնի գոնե առժամանակ։ Ծամում ես ու ինքդ քո նկատմամբ ատելությունից ու արհամարհանքից կծկվում, ո՞նց է կոկորդովդ գնում էդ ուտելիքը, էնտեղ ախր երեխաներ են մեռնում... Բայց շարունակում ես ծամել...

Գլուխդ պտտվում է: Պատին հենվելով հասնում ես համակարգչին, նորից մի «բոցաշունչ» գրառում ես անում, լուր ես կարդում, լուր ես տարածում։ Անպայման` պաշտոնական լուր։ Ապրածդ ժամանակահատվածը պահանջում է միայն պաշտոնական լուր տարածել, դե դու էլ տարածում ես։

Հաղթանակ երազողը գրում է, թե ոնց են մերոնք դժոխք դարձրել հակառակորդի կյանքը, «գերագույնի» պարտությունը տենչացողը պատմում է, որ մեր զինվորների կյանքն է դժոխք։

Առաջինին ուզում ես հավատալ, բայց այլեւս չի հաջողվում, «գերագույնի» պարտությունը պետության շահից վերդասողների նկատմամբ էլ այնպիսի ատելությամբ ես լցված, որ նորից կառչում ես պաշտոնական լուրերին։

Կարդում ես ու տարածում, կարդում ես ու տարածում։

Ռոբոտի փութաջանությամբ։

Բայց ռոբոտները լա՞ց են լինում։

Արցունքիդ կաթիլները թափվում են համակարգչի ստեղնաշարին, արագ–արագ մաքրում ես, որ շարքից դուրս չգա` աշխարհի հետ հարաբերություններիդ միջնորդն է։

Միշտ զարմացել ես ու մինչեւ հիմա էլ զարմանում ես, թե քեզ որտեղից էդքան արցունք։

Զարմացել ես 88–ի երկրաշարժից հետո։ Զարմացել ես, երբ սովետական տանկերը Երեւան մտան։ Զարմացել ես Հոկտեմբերի 27–ին։ Զարմացել ես, երբ Վանոն գնաց Հայաստանից։ Մարտի 1–ին ես զարմացել... Զարմացել ես, երբ Տիգրանը գնաց, հետո` երբ Գերմանը գնաց... Ու ամեն անգամ մտածել ես` երեւի ավարտվեց արցունքիդ պաշարը։ Ի՞նչ իմանայիր, որ  աշխարհն է փախչելու ոտքիդ տակից։

«Փառք հերոսներին» պաթոսի առատությամբ հոսում են արցունքներդ, ու մեկ էլ պարզվում է` մղձավանջային դաժանությամբ պարտված ես, ջախջախված ես, ողնաշարդ փշուր–փշուր եղած է։

Ու մեկ էլ էդ սպանիչ մղձավանջի միջից տեսնում ես` բզկտված երկիրդ իրար ձեռից խլխլողների թատերաբեմ է դարձել։ Պարտվածն ատամներով պահում է իշխանությունը, պարտության համար հող նախապատրաստող ու շունչը պահած պարտությանդ սպասողն ուզում է ամեն գնով խլել իշխանությունը։

Սարսափահար մտածում ես` ուրեմն արհավիրքը չավարտվե՞ց։

Դեռ շարունակվո՞ւմ է։

Ու արցունքդ ցամաքում է։

Մի «լավ» բան կա դեռ. էլ ոչ ոք չի կարող դաս տալ` քո նվնվոցով բանակի թիկունքը թուլացնում ես։

Երեւի սա է, հա՞, ազատությունը։

Ոնց ուզում ես, ինչքան ուզում ես` մղկտա ու սնգռտա։